TEZA
Jeżeli nie orzeczono rozwodu albo separacji, to uzasadnione jest domniemanie, że między małżonkami istnieje wspólność małżeńska w rozumieniu art. 70 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.).
STAN FAKTYCZNY
ZUS odmówił Domiceli K. prawa do renty rodzinnej po zmarłym 3 czerwca 2002 r. mężu Bolesławie K. Wnioskodawczyni w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat. Małżonek wnioskodawczyni od około trzech lat mieszkał osobno i prowadził odrębne gospodarstwo domowe, ale dysponował kluczami do zajmowanego przez nią mieszkania, sporadyczne ją odwiedzał, świadcząc w czasie tych wizyt drobne usługi, wspomagał ją finansowo. W domu wnioskodawczyni były osobiste rzeczy męża, który czasami u niej nocował i spożywał posiłki. Sąd okręgowy wskutek odwołania Domiceli K. przyznał jej prawo do renty. Sąd apelacyjny oddalił apelację, a Sąd Najwyższy kasację ZUS.
Z UZASADNIENIA
Artykuł 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi między innymi, że wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat. Natomiast, stosownie do art. 70 ust. 3 tej ustawy, wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 tego przepisu miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
W toku postępowania sądowego ustalono, że mimo iż małżonek wnioskodawczyni od około trzech lat mieszkał osobno i prowadził odrębne gospodarstwo domowe, a kontakty pomiędzy małżonkami były nieregularne (co było rezultatem choroby alkoholowej zmarłego małżonka), to jednak pomiędzy obojgiem małżonków istniała nadal więź duchowa i ekonomiczna.
W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego użyty zwrot normatywny wspólność małżeńska (art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), który nie został zdefiniowany przez ustawodawcę, nie jest synonimem wspólności majątkowej (wspólności ustawowej) małżonków, o której mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Wspólność małżeńska oznacza natomiast sytuację, w której pomiędzy obojgiem małżonkami istnieje więź ekonomiczna i emocjonalna, która przejawiać się może między innymi we wspólnym zamieszkiwaniu i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, wspólnym pożyciu, wierności i pomocy we współdziałaniu dla dobra założonej rodziny. Jednakże okoliczność, że małżonkowie nie mieszkają razem i dlatego nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, sama przez się nie przesądza jeszcze o tym, że nie pozostają oni we wspólności małżeńskiej. Jeżeli bowiem nie orzeczono rozwodu albo separacji, to z samego faktu trwania małżeństwa należy domniemywać, że pomiędzy małżonkami istnieje wspólność małżeńska, chyba że w konkretnym wypadku organ rentowy wykaże, iż do dnia śmierci męża małżonkowie nie pozostawali we wspólności małżeńskiej. Zarzuty podniesione w analizowanej sprawie przez ZUS nie zasługiwały na uwzględnienie.
WAŻNE WYJAŚNIENIA
Warunkiem nabycia prawa do renty rodzinnej przez wdowę (wdowca) jest pozostawanie przez małżonków do dnia śmierci jednego z nich w stanie faktycznej wspólności małżeńskiej. Ciężar dowodu niepozostawania w tej wspólności spoczywa na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
Wyrok Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2005 r., II UK 248/04, OSNP 2006/3-4/62
MONIKA BUGAJ-WOJCIECHOWSKA