TEZA
Członkom rodziny pracownika, który pobierał świadczenie emerytalno-rentowe przyznane w drodze wyjątku, nie przysługuje renta rodzinna na podstawie art. 65 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (...).
STAN FAKTYCZNY
Zmarła 28 stycznia 1998 r. Elżbieta B. od 1 grudnia 1982 r. do śmierci pobierała rentę przyznaną przez prezesa ZUS w drodze wyjątku, przewidzianą dla osób, które wskutek szczególnych okoliczności nie spełniły warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Po jej śmierci o rentę rodzinną dla jej córki wystąpił Jan B. ZUS odmówił przyznania tego świadczenia. Jednakże sąd apelacyjny, uwzględniając apelację wnioskodawcy, zmienił wyrok sądu okręgowego oraz poprzedzającą go decyzję ZUS i przyznał wnioskodawcy Janowi B. rentę rodzinną na córkę Izabelę B. od lutego 1999 r. Kasację wniósł ZUS.
Z UZASADNIENIA
Na podstawie art. 65 par. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renta rodzinna przysługuje wymienionym w jej art. 67-71 członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Sam fakt, że matka wnioskodawczyni pobierała rentę przyznaną jej w drodze wyjątku, w sposób nienasuwający wątpliwości, oznacza, że nie spełniała warunków ani do uzyskania emerytury, ani też renty z tytułu niezdolności do pracy (uprzednio - do renty inwalidzkiej), nie miała też - z tej samej przyczyny - ustalonego prawa do żadnego z tych świadczeń. Błędne jest przekonanie sądu apelacyjnego, że pobieranie renty przyznanej w drodze wyjątku jest równoznaczne z ustaleniem prawa do świadczenia określonego w art. 65 par. 1 ustawy.
Decyzja prezesa Zakładu Ubezpieczeń nie była decyzją deklaratoryjną, stwierdzającą prawo Elżbiety B. do renty inwalidzkiej wobec spełnienia przez nią ustawowych warunków do powstania tego prawa. Decyzja ta (o charakterze konstytutywnym) nie ustalała jej prawa do renty, lecz przyznawała świadczenie wobec szczególnych okoliczności i braku niezbędnych środków utrzymania. Świadczenia wyjątkowe, przyznawane w trybie art. 116 ustawy z 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 3, poz. 6 ze zm.), następnie na podstawie art. 65 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz. 267 ze zm.), a także aktualnie obowiązującego art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r., miały i nadal mają charakter osobisty. Prawo do renty rodzinnej na podstawie art. 65 ustawy z 17 grudnia 1998 r. nie przysługuje członkom rodziny po pracowniku, który pobierał świadczenie przyznane w drodze wyjątku. Podkreślić jednak należy, że stosownie do art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS członkowie rodziny pozostali po osobie uprawnionej do świadczenia wyjątkowego mogą - jeśli spełniają warunki określone w tym przepisie - również ubiegać się o przyznanie takiego świadczenia.
WAŻNE WYJAŚNIENIA
Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy albo emerytury uzyskane w zwykłym trybie lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Wyrok Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2001 r., II UKN 310/00, OSNP 2003/2/45
MONIKA BUGAJ-WOJCIECHOWSKA