Mój mąż zmarł w maju 2000 r. W dniu śmierci miał 46 lat. Był zarejestrowany przez siedem lat w rożnych okresach jako osoba bezrobotna, ale bez prawa do zasiłku. Ostatnio pracował dorywczo, nie podlegał ubezpieczeniom. W 2000 roku, po śmierci męża, złożyłam wniosek o rentę rodzinną dla małoletniego dziecka. ZUS odmówił prawa do renty, ponieważ nie udokumentowałam pięciu lat pracy przez mojego męża. Odwołałam się do sądu, lecz sąd również odrzucił moje odwołanie. Nie pracuję, pobieram jedynie zasiłek rodzinny i świadczenie z tytułu samotnego wychowania dziecka. Czy mogę wystąpić do prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej?
Tak
Prezes ZUS jest uprawniony do przyznawania tzw. świadczeń wyjątkowych. Decyzja prezesa ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że ma on zupełną swobodę w tym zakresie. Decyzja ta podlega bowiem kontroli sądów administracyjnych.
Prezes ZUS może przyznać rentę rodzinną w drodze wyjątku, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki wymienione w ustawie o emeryturach i rentach z FUS:
wnioskodawca jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
nie spełnia warunków wymaganych w ustawie o emeryturach i rentach do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z listu wynika, że spełniona jest pierwsza, trzecia i czwarta przesłanka. Małoletnie dziecko jest wymienione w kręgu osób uprawnionych do renty rodzinnej, nie ma możliwości podjęcia pracy ze względu na wiek (przez to pojęcie należy rozumieć wiek poniżej 18 roku życia) i jest członkiem rodziny osoby, która podlegała ubezpieczeniom społecznym. Przy wskazanym dochodzie na członka rodziny spełniona jest też przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS przeanalizuje także, czy spełniona jest przesłanka druga. Przypomnieć trzeba, że prawo do renty rodzinnej uzależnione jest od spełnienia określonych warunków przez osobę zmarłą (w chwili śmierci musi mieć ona ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniać warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń, pobierać zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne). Przesłanka braku uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie wskutek szczególnych okoliczności dotyczy właśnie tej osoby. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (wyrok WSA z 30 sierpnia 2008 r., II SA/Wa 436/05, LEX nr 191799). Z pytania wynika, że ojciec dziecka pracował dorywczo, nie podlegał ubezpieczeniom i był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Praca dorywcza bez odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne nie jest szczególną okolicznością uniemożliwiającą nabycie prawa do świadczeń. Takimi okolicznościami nie jest również samo powoływanie się na fakt rejestracji w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej czy też brak ofert pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości (wyrok NSA z 30 marca 2006 r., I OSK 1328/05, LEX nr 198205). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 24 marca 2006 r. orzekł, iż fakt zarejestrowania w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców dokumentują okres bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli (II SA/Wa 252/06, LEX nr 202343).
W analizowanej sytuacji, z uwagi na powyższe, moim zdaniem nie można uznać, iż pani mąż nie mógł uzyskać prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności. Decyzję w tej sprawie podejmie jednak prezes ZUS.
MARIUSZ WOLSKI
ekspert od emerytur i rent
PODSTAWA PRAWNA
Art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.).