Otrzymałem wypowiedzenie umowy z powodu likwidacji stanowiska pracy. Wypłacono mi odprawę, którą od razu przeznaczyłem na zakup komputera. Dowiedziałem się od znajomych, że zajmowane przeze mnie stanowisko nie zostało jednak zlikwidowane. Chciałbym wnieść przeciwko pracodawcy pozew o odszkodowanie. Czy w tej sytuacji będę musiał zwrócić odprawę?

W tej sytuacji pracownik nie będzie miał obowiązku zwrócenia odprawy, jeżeli zużył ją, a do chwili jej zużycia nie miał świadomości, że powinien się liczyć z obowiązkiem jej zwrotu pracodawcy.

Przyczyna wypowiedzenia musi być konkretna i zgodna z rzeczywistością. W sytuacji pozornej likwidacji stanowiska pracy mamy do czynienia z nieuzasadnionym wypowiedzeniem umowy o pracę i prawem pracownika do odszkodowania. Zasądzenie na rzecz pracownika odszkodowania w związku z ustaleniem braku przyczyn uzasadniających wypowiedzenie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że nie było podstawy do wypłaty odprawy pieniężnej. Świadczenie to przysługuje bowiem tylko wówczas, gdy rozwiązanie umowy o pracę następuje właśnie z tych przyczyn (por. wyrok SN z 5 października 2007 r., II PK 29/07, Monitor Prawa Pracy 2008/1/30). Wypłacona odprawa przekształca się w świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 par. 2 k.c. i powstaje obowiązek jej zwrotu pracodawcy. Świadczenie mające charakter nienależnego powinno być bowiem zwrócone osobie, która dokonała jego wypłaty (art. 410 par. 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.).

W razie złożenia przez pracownika odwołania od wypowiedzenia i kwestionowania jego przyczyny pracodawca może złożyć pozew wzajemny i domagać się zasądzenia zwrotu nienależnie wypłaconej odprawy wraz z odsetkami. Wyjątkowo pracownik nie ma obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia, jeżeli zużył je lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.).

W analizowanej sytuacji pracownik wydał pieniądze z otrzymanej od pracodawcy odprawy. Kluczowe dla obowiązku zwrotu jest ustalenie, czy w momencie wydatkowania odprawy pracownik powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Jeżeli tak było, powinien zwrócić odprawę. Z przedstawionych okoliczności wynika, że pracownik zużył odprawę od razu po jej otrzymaniu, a dopiero później dowiedział się, że likwidacja stanowiska była pozorna. Z tego wynika, że pracownik nie musi zwrócić pracodawcy wypłaconej przez niego odprawy.

W innej sytuacji znalazłby się pracownik, jeśli kwestionowałby zasadność wypowiedzenia, a następnie wydał pieniądze z otrzymanej od pracodawcy odprawy. Kwestionując zasadność wypowiedzenia dokonanego z powołaniem się na przyczyny niedotyczące pracownika, już w tym momencie powinien wiedzieć, że skuteczne ich podważenie doprowadzi do braku podstawy do wypłaty odprawy, a tym samym musi liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu jako świadczenia nienależnego. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 3 października 2005 r. (III PK 82/05, OSNP 15- -16/2006/239).

EWA DRZEWIECKA

ekspert z zakresu prawa pracy

PODSTAWA PRAWNA

Art. 405, art. 409, art. 410 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).