TEZA

Stosowanie danej umowy z użyciem wzorca umownego rozpoczyna się z momentem zawarcia takiej umowy, nie zaś z chwilą jej realizacji.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2007 r.

sygn. akt II VI ACa 230/07

STAN FAKTYCZNY

Powód Powiatowy Rzecznik Konsumentów domagał się w pozwie skierowanym przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. uznania za niedozwolone i zakazania stosowania postanowień wzorca umowy, którym są Ogólne warunki grupowego ubezpieczenia na wypadek śmierci i dożywocia typ Firma, stosowany w obrocie z konsumentami przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie S.A. Powód wskazał, że zapis umowy o treści: wysokość kwoty wykupu oblicza się z części składek oprocentowanych zgodnie z planem technicznym ubezpieczeń, a pozostała część składek stanowi należność PZU Życie z tytułu ponoszenia odpowiedzialności na wypadek śmierci ubezpieczonego oraz kosztów obsługi ubezpieczenia - wypełnia dyspozycję art. 385³ pkt 8 kodeksu cywilnego. W ocenie powoda zakwestionowane postanowienie jest niedozwolone, gdyż uzależnia spełnienie świadczenia przez konsumenta w przypadku wykupu polisy przed upływem okresu, na jaki została zawarta, od okoliczności zależnych od woli pozwanej. Pozwany tylko i wyłącznie sam ma prawo, na podstawie tego zapisu, do arbitralnego, zależnego od jego woli, ustalania, jaka część zostanie zwrócona konsumentowi, a jaka część będzie stanowić należność pozwanej z tytułu ponoszenia odpowiedzialności na wypadek śmierci ubezpieczonego i kosztów obsługi ubezpieczyciela. Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem oddalił odwołanie z przyczyn formalnoprawnych. W toku postępowania pozwana przedstawiła dokumenty w postaci: uchwały zarządu PZU Życie S.A. oraz zarządzenia prezesa zarządu PZU Życie z tej samej daty, z których wynikało, że zakład zaniechał stosowania przedmiotowego wzorca umowy z dniem 1 grudnia 2000 r. Powód wystąpił z niniejszym żądaniem po upływie sześciu miesięcy od chwili, gdy wzorzec ten przestał być wykorzystywany, co sprawia, że sąd nie może badać pod względem merytorycznym zgłoszonego żądania (art. 479³⁹ k.p.c. a contrario).Wyrok sądu okręgowego zaskarżony został apelacją powoda.

UZASADNIENIE

Sąd apelacyjny oddalił apelację jako pozbawioną podstaw prawnych. Uznał, iż bez wpływu na wynik sprawy pozostaje zarzut niedokonania pełnej analizy powoływanych dokumentów (uchwały i zarządzenia), choć z samym zarzutem należałoby się zgodzić. Wbrew opinii powoda przyjęty zapis o możliwości przystępowania nowych osób do umowy grupowego ubezpieczenia na wypadek śmierci i dożywocia (typ Firma), zgodnie z dotychczasowymi zasadami, nie daje podstawy do stwierdzenia, iż pozwana nadal, tj. po dniu 1 grudnia 2000 r., stosowała wzorzec umowny zawierający sporne postanowienie. Orzecznictwo stoi na stanowisku, iż pojęcie stosowania umowy należy wiązać z momentem zawierania umowy z użyciem takiego wzorca, a nie realizacją umowy, opartej na tym wzorcu. W przeciwnym bowiem razie ustalenie momentu zaprzestania posługiwania się wzorcem umowy, od którego to momentu należy liczyć bieg sześciomiesięcznego terminu, byłoby w praktyce trudne do określenia. Zaszłaby wówczas konieczność badania wszystkich umów zawartych z użyciem zakwestionowanego wzorca oraz stanu ich wykonywania przez strony. W rozpatrywanej sprawie jedynym podmiotem uprawnionym do zawierania ze stroną pozwaną umów ubezpieczenia grupowego był pracodawca (ubezpieczający) i to do niego była skierowana oferta zakładu ubezpieczeń. Ewentualne przystąpienie do umowy nowych osób (ubezpieczonych) odbywałoby się na etapie realizacji wcześniej zawartej umowy ubezpieczenia. Niewątpliwie osoby te stawały się stroną stosunku zobowiązaniowego, ale nie oznacza to, że tego rodzaju przypadki należałoby traktować jako przykład dalszego stosowania (po wprowadzeniu zakazu zawierania umów) niedozwolonych klauzul umownych. Konsument (ubezpieczony) nie jest jednak pozbawiony ochrony prawnej, gdyż brak możliwości abstrakcyjnej kontroli wzorca umowy (w trybie art. 479 ³⁶ k.p.c.) nie stanowi przeszkody do wystąpienia przeciwko zakładowi ubezpieczeń z pozwem w zwykłym postępowaniu o uznanie, że konkretne postanowienia umowy, zawartej z wykorzystaniem przedmiotowego wzorca, nie wiążą go z uwagi na to, że kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy. W toku procesu pozwana nie przyznała faktu odmowy zaprzestania działalności i utrzymywała, że zgodnie z podjętymi przez władze decyzjami, zaprzestała zawierania przytoczonych w pozwie umów po pierwszym grudnia 2000 r. W takiej sytuacji powód miał obowiązek udowodnić, że ubezpieczyciel stosował później sporny wzorzec umowy w nawiązywanych z klientami stosunkach zobowiązaniowych. Skoro okoliczność ta nie została wykazana, prawidłowo postąpił sąd okręgowy bez badania przytoczonych w pozwie zarzutów.

OPINIA

Lidia Sularzycka

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie