Jeżeli w oparciu o jakiekolwiek okoliczności mające związek z przebiegiem postępowania sąd dojdzie do wniosku, że przyczyna zawieszenia innego postępowania odpadła, w świetle art. 128 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zobowiązany jest z urzędu do podjęcia zawieszonego postępowania.
Wyrok NSA z 29 listopada 2006 r.
Sygn. akt II GSK 353/06
STAN FAKTYCZNY
WSA umorzył postępowanie prowadzone ze skargi na wynik kontroli dyrektora urzędu kontroli skarbowej. W uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał, że postępowanie zostało zawieszone z powodu niemożności nadania sprawie dalszego biegu (korespondencja kierowana do skarżącego wracała z adnotacją adresat wyprowadził się). Z uwagi na niezgłoszenie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w ciągu trzech lat od daty postanowienia, sąd stosownie do treści art. 130 par. 1 zd. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) umorzył postępowanie.
Od tak sformułowanego postanowienia skarżący wniósł skargę kasacyjną do NSA. W uzasadnieniu zarzucił sądowi uchybienia procesowe polegające na pozbawieniu możliwości obrony swoich praw (art. 45 ust. 1 konstytucji), a także naruszenie przepisów postępowania o doręczeniu pism procesowych, tj. art. 65 par. 1 p.p.s.a.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut skarżący uzasadnił brakiem podstaw faktycznych do zawieszenia, a w konsekwencji umorzenia postępowania. Skarżący wyjaśnił, że adres, pod jaki kierowana była w sprawie korespondencja, jest adresem prawidłowym. Pod tym adresem skarżący przebywa (prowadzi działalność gospodarczą), a także stale odbiera korespondencję, o czym najlepiej świadczy fakt odebrania postanowienia umarzającego postępowanie, od którego wnoszona jest skarga kasacyjna.
Zdaniem skarżącego, sąd I instancji, przed podjęciem wadliwych rozstrzygnięć w przedmiocie zawieszenia oraz umorzenia postępowania sądowego, winien był wyjaśnić przyczyny zwrotu korespondencji, ponieważ równocześnie w innej ze spraw z jego udziałem, zarówno na etapie postępowania prowadzonego przed NSA, jak i przed WSA, korespondencja kierowana pod wskazany adres docierała bez przeszkód.
NSA uwzględnił zarzuty skargi kasacyjnej i uchylił zaskarżone postanowienie.
UZASADNIENIE
W ocenie NSA dopuszczalność umorzenia postępowania związana jest z wystąpieniem przyczyn zawieszenia, przez co nieuprawnione przyjęcie ich zaistnienia w postępowaniu, powodujące wadliwe umorzenie przez sąd postępowania, może prowadzić w istocie do pozbawienia strony prawa do rozpoznania skargi. Zdaniem sądu, niewystarczające było przyjęcie przez sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, że podstawą umorzenia postępowania jest niezgłoszenie w ciągu trzech lat wniosku skarżącego, jeżeli temu sądowi znane były z urzędu okoliczności, które winny uzasadniać podjęcie zawieszonego postępowania. Przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższego - NSA wskazał, że obowiązek podjęcia postępowania z urzędu istnieje nie tylko wtedy, gdy ustała przyczyna zawieszenia, ale również wówczas, gdy okazało się, że nie było podstawy do zawieszenia lub ona odpadła. Odnosząc się do kwestii biegu trzyletniego terminu NSA - podzielając pogląd wyrażony w jednej z uchwał SN - uznał, że w wypadku, gdy przyjęta przez sąd podstawa zawieszenia postępowania w rzeczywistości nie istniała i sąd powinien podjąć z urzędu postępowanie, powyższy termin nie rozpoczyna biegu. Rozważając wzajemne powiązanie instytucji zawieszenia i umorzenia postępowania NSA stwierdził, że umorzenie postępowania musi być poprzedzone zbadaniem, czy w sprawie nie zaszły okoliczności sprzeciwiające się wydaniu takiego rozstrzygnięcia.
NSA podkreślił, że skarga kasacyjna słusznie zarzuca sądowi I instancji odstąpienie od podjęcia z urzędu postępowania w sytuacji, gdy z informacji, które zostały sądowi przekazane, wynikała możliwość usunięcia przyczyny zawieszenia postępowania. Z akt innej sprawy prowadzonej z udziałem skarżącego przed WSA wynikało bowiem, że postępowanie zawieszone z powodu nieznajomości prawidłowego adresu skarżącego zostało podjęte przez sąd w oparciu o nowe dane (nowy adres skarżącego), umożliwiające nadanie sprawie dalszego biegu.
Sąd wyjaśnił również, że wskazany w art. 128 par. 1 p.p.s.a. obowiązek sądu podjęcia z urzędu zawieszonego postępowania, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, nie ogranicza się do przykładowo przytoczonych sytuacji procesowych. Podane w czterech punktach tego przepisu przyczyny obligujące sąd do takiego działania nie wyczerpują sytuacji, w których odpadły przesłanki do wstrzymywania toku postępowania. Nie powinno zatem - w ocenie NSA - ulegać wątpliwości, że informacja, w oparciu o którą sąd podejmuje zawieszone postanowienie, powinna być podstawą podjęcia z urzędu innego zawieszonego postępowania, jeżeli umożliwia ona usunięcie przyczyn wstrzymujących rozpoznanie sprawy.
OPINIA
MichaŁ Kowalski
asystent sędziego NSA
Orzeczenie dotyczy kwestii proceduralnych istotnych nie tylko z punktu widzenia podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, ale wszystkich uczestników obrotu prawnego dochodzących swoich praw przed sądem administracyjnym. Przyjmuje się, że instytucja umorzenia postępowania ma charakter represyjny wobec procesowej bezczynności stron w sytuacji, gdy ich aktywność mogłaby doprowadzić do usunięcia zawieszenia postępowania. Niedopuszczalna jest jednak sytuacja, w której sąd umarza postępowanie, mimo iż ze znanych mu z urzędu okoliczności wynika, że odpadła przyczyna zawieszenia postępowania. Takie zachowanie sądu może być postrzegane w kategoriach ograniczania konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Prowadzi do sytuacji, kiedy sąd mógł podjąć postępowanie i rozpoznać merytorycznie skargę, a ogranicza się jedynie do formalnego zamknięcia postępowania.